Vernieuwen, innoveren, veranderen, transformeren, … zowel voor organisaties als mensen zijn het moeilijke woorden. Het vergt een zekere, of eigenlijk geen, aanpak om van het ene naar het andere over te gaan en daarbij waarde toe te voegen. Veranderen doe je niet omwille van het moeizame proces. Een transformatie gebeurt omdat men ervan overtuigd is dat de volgende stap waardevoller is dan de vorige.

Mogelijk kan ik mijzelf ervaringsdeskundige noemen wat veranderen betreft, persoonlijk maar evengoed als consultant betrokken bij organisaties in transformatie.
Uiteraard bestaat er theorie, onderzoek en methodes om verandering in goede banen te leiden. Ook met deze zaken ben ik vertrouwd. Toch leerde ik dat vooral 3 essentiële elementen noodzakelijk zijn voor verandering.

Imitate – Assimilate – Innovate.

Clark Terry, een Amerikaanse Jazz trompettist introduceerde deze 3 stappen als eerste om Jazz improvisatie aan te leren.
Deze drie stappen zijn, wat mij betreft, perfect toe te passen op innovatie of vernieuwing binnen een andere context.

Imitatie. De eerste stap om iets nieuws te leren is vaak een imitatie van wat er al bestaat. Tenzij het gaat om fundamenteel onderzoek is er weinig nieuws wat nog niet in één of andere vorm al bestaat. Dat is in de meeste gevallen een geruststelling.
Imiteren betekent nabootsen. In Jazz improvisatie betekent het dat de muzikant zich de speelstijl, de melodie, de nuances, … van de geïmiteerde eigen maakt.
Iedereen kan imiteren. Echter, wanneer je dit echter ernstig neemt binnen de context van improvisatie, of innovatie, dan veronderstelt dat een grondige kennis van de basis. Zoniet zal het moeilijk zijn om naar de stap assimilatie te gaan;
Innovatie heeft niet de ambitie om alles omver te gooien. Het uitgangspunt is waarde toevoegen in een situatie die anders is dan diegene waaruit vertrokken wordt, zonder daarbij de kern omver te werpen. De kern kan uiteraard divers zijn, bijvoorbeeld muziektheorie bij improvisatie, bedrijfswaarden bij een organisatie of persoonlijke waarden wanneer je jezelf wil veranderen.

Assimilatie. Assimilatie betekent dat je de manier van spelen, in het geval van jazz improvisatie, eigen bent. Na hard werken om de imitatie zo goed mogelijk uit te voeren beland je in een situatie waar je, terug vanuit de basis, begrijpt wat er aan de hand is. Dat begrip is niet beperkt tot de oppervlakkige handelingen om te imiteren. Assimilatie betekent dat je geen ‘handleiding’ of leidraad meer nodig hebt en begrijpt waarom iets gebeurt of waarom iets op een bepaalde manier uitgevoerd wordt. Het voorziet de speler met een heel arsenaal nieuwe mogelijkheden om toe te passen in een situatie. Voor een voetballer kan dat een nieuwe techniek zijn, voor een software ontwikkelaar een nieuwe taal, voor een muzikant is dat mogelijk een nieuw instrument of nieuwe stijl.

Innovatie. Innovatie is de laatste stap in dit proces. Vanuit het begrip van de mogelijkheden, vertrekkend van de basiswaarden is men in staat om aan de hand van de nieuw aangeleerde technieken waarde toe te voegen aan de situatie van waaruit men vertrok.
Er bestaat geen shortcut naar vernieuwing. Het is het resultaat van een lange periode imiteren, eigen maken en zo vernieuwen, zonder daarbij voorbij te gaan aan de basis.

Een open geest.

Een open geest is een weinig tastbare term. Veranderen is een proces dat bewust wordt ingezet, na een keuze of een externe gebeurtenis die veranderend gedrag vereist. Doorheen het proces van imiteren en eigen maken kan vooringenomenheid een remmende of zelfs blokkerende factor zijn. Het loslaten van alle oordelen en assumpties over mogelijk slechts een deel van de nieuwe situatie zijn essentieel in het toelaten van een nieuwe omgeving. In organisaties waar een transformatie geleid en ondersteund wordt door verschillende stakeholders is dat vaak een struikelblok.

Unlearning

Afleren is de Nederlandse vertaling voor het woord unlearning. Ik zou het eerder willen benoemen als vergeten en geldt, wat mij betreft, als belangrijkste taak bij vernieuwen of veranderen. Hoe meer men in staat is om oude patronen ‘te vergeten’, hoe onbevangener men in staat is om nieuwe patronen toe te laten. Toch geldt ook hier dat vergeten niet betekent dat alles in de prullenmand kan. Het is bewust enkele ideeën loslaten, zonder de basis omver te werpen.

Veranderen vergt moed maar is, wat mij betreft, steeds de moeite waard.